Informacja w obszarze gromadzenia danych statystycznych odnoszących się do przestępstw motywowanych uprzedzeniami
W związku z licznymi pytaniami dotyczącymi danych statystycznych odnoszących się do przestępstw motywowanych uprzedzeniami, w tym danych dotyczących pokrzywdzonych i podejrzanych będących cudzoziemcami, należy zwrócić uwagę na zmiany regulacyjne oraz metodologiczne, które mają istotny wpływ na zakres gromadzonych danych oraz możliwość ich porównywania.
Od 2026 roku sukcesywnie wprowadzano zmiany dotyczące sposobu ujmowania przestępstw motywowanych uprzedzeniami w policyjnej sprawozdawczości. Zmiany te wynikały z obowiązujących regulacji oraz dostosowania zakresu danych do nowych rozwiązań prawnych, obejmujących zarówno rozszerzenie katalogu czynów uwzględnianych przy generowaniu danych statystycznych, jak i ujednolicenie zasad prowadzenia postępowań przygotowawczych.
Istotne znaczenie mają w tym zakresie: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lutego 2026 r. w sprawie określenia jednostek organizacyjnych prokuratury właściwych do prowadzenia postępowań w sprawach o przestępstwa motywowane uprzedzeniami, zarządzenie nr 4/26 Prokuratora Generalnego z dnia 11 lutego 2026 r. w sprawie wyznaczenia prokuratorów do prowadzenia i nadzorowania tych postępowań oraz zmiana zakresu obowiązywania wytycznych Prokuratora Generalnego dotyczących prowadzenia postępowań o przestępstwa motywowane uprzedzeniami z dnia 24 marca 2026 r.
Zgodnie z obowiązującymi regulacjami, do kategorii przestępstw motywowanych uprzedzeniami zaliczane są nie tylko przestępstwa wskazane w kodeksie karnym, lecz również inne czyny, jeżeli treść zawiadomienia o przestępstwie lub ustalone w toku postępowania okoliczności wskazują, że zostały popełnione z powodu uprzedzeń wobec pokrzywdzonego wynikających z jego rzeczywistego albo domniemanego powiązania z grupą wyróżniającą się określonymi cechami, w szczególności ze względu na rasę, narodowość, pochodzenie etniczne, wyznanie, bezwyznaniowość lub inne prawnie chronione cechy. Oznacza to, że kwalifikacja sprawy do tej kategorii uzależniona jest nie tylko od rodzaju czynu zabronionego, ale również od ustalonego motywu działania sprawcy oraz okoliczności konkretnej sprawy.
Zmiany wprowadzone w 2026 roku objęły również zakres czynów uwzględnianych przy generowaniu danych statystycznych. W efekcie katalog przestępstw ujmowanych w policyjnej sprawozdawczości różni się od obowiązującego w latach poprzednich. Oznacza to, że dane statystyczne za 2026 rok nie są w pełni porównywalne z danymi z lat wcześniejszych bez uwzględnienia zmian w metodologii oraz zakresie czynów objętych ewidencją. Proste zestawianie wartości liczbowych pomiędzy poszczególnymi okresami może prowadzić do błędnych lub niepełnych wniosków.
Policyjne dane statystyczne w zakresie przestępstw motywowanych uprzedzeniami obejmują informacje dotyczące wszczętych postępowań, przestępstw stwierdzonych oraz osób pokrzywdzonych i podejrzanych, generowane zgodnie z obowiązującymi zasadami sprawozdawczości. Jednocześnie należy podkreślić, że Policja nie prowadzi statystyki liczby zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstw motywowanych uprzedzeniami.
Interpretując dane dotyczące pokrzywdzonych i podejrzanych będących cudzoziemcami, należy uwzględniać również zmiany demograficzne zachodzące w Polsce w ostatnich latach, w szczególności zmieniającą się liczbę osób należących do poszczególnych grup cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ocena danych wyłącznie w oparciu o wartości bezwzględne, bez uwzględnienia zmian liczebności populacji oraz zmian metodologicznych w sposobie generowania danych, może prowadzić do nieuprawnionych wniosków.
Z tego względu prezentowane dane statystyczne powinny być analizowane z uwzględnieniem obowiązujących w danym okresie przepisów prawa, zasad sprawozdawczości oraz zakresu czynów objętych statystyką. Dopiero całościowa analiza tych elementów pozwala na rzetelną ocenę skali i charakteru przestępstw motywowanych uprzedzeniami oraz właściwą interpretację publikowanych danych.
tekst: podinsp. M.Matyjewicz / BKS KGP
